ФИЈАСКО

Реално, најзаслужни за нашата положба сме ние самите. Дваесет години слушаме како сме биле лидери во ова или она. А освен пресудата од Хаг немаме успех на нашата надворешна политика

И така, Самитот на шефови на држави на ПСЈИЕ, заврши уште пред да почне. Претседателот Иванов во средата притисна „cancel“ и го откажа Самитот. Иванов е во право кога вели дека на Балканот се’ уште се присутни оние стари предрасуди и апсурдни антагонисти кои најчесто се темелат на идејата за некакви „големи“ држави. Загрижува фактот дека се’ уште некои држави во регионот на Македонија гледаат како на паричка за докусурување на тие предрасуди и антагонизми.

Секако дека откажувањето на Самитот на многу транспарентен начин ја покажува реалната слика и состојбите во регионот со што Балканот како регион повеќе од еден век се нарекува буре барут. Стејт департманот на САД изразува жалење за ваквиот исход на ПСЈИЕ истакнувајќи дека претседателот Иванов и неговиот кабинет напорно работеле да организираат позитивен и продуктивен самит. И сега како ова да го сфатиме? Како мелем на рана или како морков што е еден од двата реквизити на американската надворешната политика (вториот е палка). Без разлика на вакви и слични „пораки“, сепак, останува горчливата пилула дека токму за време на нашето претседавање со ПСЈИЕ за прв пат се случува вакво нешто, иако на претходните самити токму заради тие балкански предрасуди и антагонизми „имаше“ недоаѓање или испраќање на пониско ниво на средбите. Време е еднаш за секогаш да апсолвираме дека на меѓународната сцена не доминираат принципи, начела или одредби од меѓународното право, туку интереси, кои понекогаш знаат да бидат и брутални за оној субјект кој тоа не го разбрал или пак не знае како да се справи со нив. И ако тука ги додадеме нашите балкански предрасуди, историски антагонизми и искомплексирани мегаломански идеи работите стануваат уште по компликувани. Понатаму, крајно време е да научиме како континуирано да ги артикулираме своите интереси на меѓународната сцена и како тие интереси да ги оствариме или заштитиме.

Многу точна е констатацијата на Срѓан Керим кога вели дека ни недостасува „институционална меморија“, па сега ни се случува Црна Гора да заговара идеи за регионална соработка која ние сме ја промовирале уште во 2001 година. Тој недостаток лежи во фактот дека нашите политички елити кога ќе дојдат на власт мислат и работат како историјата да почнува со нив…

И да се вратам на соопштението од Стејт департментот и формулацијата „…ние не сме членка на ПСЈИЕ ама изразуваме жалење…“ Точно, ама регионалната соработка како принцип е вграден во безброј меѓународни документи меѓу другото и во документите на НАТО. Грција, Бугарија, Албанија и Романија се полноправни членки на алијансата во која токму Вашингтон го има (неформално, ама фактички) главниот збор, ама убеден сум дека веќе од утре ниту во кулоарите на седиштето на НАТО никој нема да го спомене фијаското на Охридскиот самит а камоли причините за ова да ги бара во „принципиелната“ политика на овие свои членки. Во сите институции на ЕУ постојано се истакнува регионалната соработка како еден од условите за членство во ЕУ. На пример, бугарските европратеници заедно со грчките беа најгласни и поднесоа најмногу амандмани на извештајот на Ховит за напредокот на Македонија токму поврзани со добрососедските односи и регионалната соработка. Ама токму фијаското на Самитот на ПСЈИЕ покажа колку овие членки ги почитуваат тие принципи и вреди притисокот на ЕК врз Грција Бугарија, Романија, да не го откажуваат учеството на самитот.

Некој ќе рече дека сега и јас „плачам“ над нашата „судбина“ или дека и јас сум меѓу оние кои мислат дека постои некаков таен заговор да се уништи македонската држава и да македонскиот народ. Уште помалку сум од оние кои мислат и не’ убедуваат дека ние сме наследници на „воинот на коњ“ и папокот на светот па затоа ни се случува сето ова. Напротив, мислам дека најголем „виновник“ (ако повеќе сакате, најзаслужен) за нашата положба, како во регионот така и пошироко, сме ние самите. Во овие дваесет и кусур години на самостојност од сите политички елити кои се изредија на власта слушавме и слушаме фалби како сме ние „бисер на Балканот“, „оаза на мирот“, лидери во ова или она… Реално гледано, освен пресудата на Меѓународниот трибунал во Хаг тешко можеме да најдеме некој позначаен меѓународен успех на нашата надворешна политика. За жал и тука успехот остана само на хартија. Имплементацијата на пресудата од Хаг и нејзиното почитување како во рамките на НАТО така и во ЕУ не ни успеа.

Но, да се вратам на добрососедските односи и соработката во регионот. На пример, во историските учебници и воопшто кај историчарите на Бугарија и Грција постојат дијаметрални разлики кога се објаснуваат, на пример, Балканските војни токму околу поделбата на Македонија ама никому ништо. На бугарските историчари ниту во сон нема да им текне од своите грчки колеги да побараат да ги коригираат историскиот факти дека за време на втората светска војна Бугарија била на страна на нацистичка Германија и дека окупирала дел од грчката територија. Помирувањето со историските факти и анатагонизми во Европа е веќе одамна завршена работа, ама притоа никој не бара, а уште помалку некој би прифатил да се менуваат или прекројуваат историските факти.

На пример, Словенија никогаш не прифати каков било разговор или пак менување на историјата и историските факти иако некои нејзини соседи (Италија, ама и Австрија) се обидоа да отвораат историски прашања. Верувам дека се сеќаваме како со нескриен „ентузијазам“ прифативме нашите и бугарските историчари заеднички да пишуваат некаква „нова заедничка историја“ без да се помисли на фактот дека бугарската историска наука се’ уште стои на ставот дека се’ што се случило на Балканот после Сан Стефанскиот мировен договор е на штета на бугарскиот народ и држава.

Меѓународната положба на една држава а со тоа и на Македонија во голема мера зависи пред се’ од внатрешните состојби и реалност. И после дваесет години не успеавме да воспоставиме владеење на правото и правна држава. И после дваесет години зборуваме за недостаток и непочитување на демократските принципи, за немање на политички дијалог како основен предуслов за функционирање на парламентарната демократија, и после дваесет години во извештаите на ЕУ и во извештаите на Стејт департментот ни се забележува дека немаме слобода на изразувањето, дека немаме независни медиуми. Е, тогаш треба да ни биде јасно дека нашата меѓународна положба како во регионот така и пошироко е повеќе од загрижувачка. Арно ама како и досега ние ќе се фалиме како ете први во регионот воведуваме дигитализација на телевизискиот сигнал, ќе се фалиме со „Дуинг бизнис“, ама ќе се лутиме два дена, а потоа ќе ја заборавиме оценката на „Стандард и Пурс“ за нашиот рејтинг. Едни ќе се воодушевуваат други на социјалните мрежи ќе се потсмеваат со ново формирани партии. И најновото фијаско со Самитот во Охрид веќе во недела ќе го заборавиме.

КОНТАМИНИРАН МЕДИУМСКИ ПРОСТОР

Законот за медиуми, кој, патем, требаше многу одамна да биде донесен, сега се покажува дека е лош

Деновиве онаа самонаречена група новинари патриоти најжестоко го напаѓаат Здружението на новинари на Македонија, а повод е ставот на ЗНМ околу предложениот нацрт-закон за медиуми. Закон кој најблаго речено е лош и ниту малку нема да ја подобри сегашната положба на медиумите и нивната слобода и плурализам. Принципи и вредности без кои не може да се зборува за демократија, за човекови права и слободи, за правна држава и владеење на правото. И сега овие „патриоти“ на чело со своето „прво перо“ во духот на оној класичен болшевизам се пресметуваат со секого, а пред се’ со ЗНМ и неговиот претседател, кои ете се дрзнале да го изразат својот став.
Да потсетам дека во колумната од 12 април посочив дека Законот за медиуми е само една обемна папазанија во која е ставено се’ и сешто. Повеќе

ЕВРОПА ТУКА И СЕГА

Во регионов регатата кон Брисел ја предводи Црна Гора. Тоа е реалноста, која можеби за нас е фрустрирачка

Ако ние не можеме (или не сакаме) во Европа, тогаш Европа ќе дојде кај нас. Верувам дека многу од читателите на „Утрински“ ќе го препознаат ова парафразирање на познатата изрека за Мухамед и планината. На оваа компарација ме наведе најновата туристичка акција на амбасадорот на ЕУ, заедно со амбасадорите на некои држави членки со автобус (кој, секако, ги исполнува европските еколошки стандарди) да прошетаат по внатрешноста на нашата „библиска“, „вечна“ и европска Македонија и да го одбележат Денот на Европа. Амбасадорот Орав заедно со своите колеги амбасадори, ама и по некој наш министер, на граѓаните им ги претставуваше придобивките од членството во ЕУ.

Бидејќи со оваа амбасадорска туристичка тура се опфатени руралните подрачја, барем како што слушнав по телевизиите, луѓето се распрашувале и ги интересирало за фондовите на ЕУ за развој на земјоделството и руралните средини. Што им одговорил на ова амбасадорот на ЕУ не беше пренесено, ама затоа се пренесе неговата изјава дека Европа не’ сака и не’ чека да ги почнеме преговорите и да станеме полноправна членка! Се прашувам дали на земјоделците им беше кажано дека токму земјоделството е еден од најтврдите ореви во преговорите што секоја земја кандидат ги имаше со ЕУ. На пример, дали амбасадорите им кажале дека печењето ракија дома не е според стандардите на ЕУ. Не верувам дека амбасадорите им објаснија на младите, кои така весело мавтаа со сини балони и европско знаменце, што значи фразата „полски водоводџија“.

Не сакам ова да биде разбрано како критика до амбасадорот Орав и неговите колеги. На крајот, тоа е дел и од нивните дипломатски активности. Во рамките на одбележувањето на Денот на Европа, треба да се вброи и интервјуто на претседателот Ѓорге Иванов за МИА. Во интервјуто претседателот Иванов вели: „ЕУ ни се нуди како проект кој треба да обединува врз основа на вредности, критериуми и принципи. Таа Европа ние ја сакаме, не сакаме Европа која уценува, па дури и поставува ултиматуми… Ако важат едни принципи за сите членки, тие треба да важат и за нас, а не ние да сме исклучок… А сето тоа навистина фрустрира“. Убаво кажано, ама претседателот Иванов кој својата академска кариера ја почна на катедрата за меѓународно право на Правниот факултет, добро знае дека во меѓународните односи интересите, а не принципите ја водат и ја креираат меѓународната политика. Светот глобално би бил многу подобар ако важат единствени принципи и вредности, но не е така. На пример и Хрватска, која набрзо формално ќе стане членка на ЕУ, во текот на преговорите беше неколку пати „принципиелно блокирана“ од своите соседи членки на ЕУ. Словенија ја блокираше околу познатиот граничен спор, додека Италија ја блокираше кога Хрватска ја прошири својата економска зона на Јадранско Море, иако тоа и’ го дозволува меѓународното поморско право.

Ние како обични граѓани имаме право да зборуваме и да манифестираме фрустрираност поради непринципиелната политика на ЕУ. Но, сите добро знаеме дека кога нашите државни и политички лидери на странците ќе им ја пренесат оваа фрустрација секогаш одговорот е ист: „Ние ве разбираме и затоа ве охрабруваме спорот со Грција да го решите што е можно побрзо“… и така дваесетина години. Е, тоа е навистина фрустрирачки, а таа фрустрација можеби најдобро се гледа преку фактот дека 230 илјади се иселиле од Македонија, а страшен е фактот дека секој втор млад човек својата иднина ја гледа надвор од државата.

Иако кај нас е создадена перцепција дека во рамките на ЕУ речиси сите држави членки се на „наша страна“, а Грција е осамена и со злоупотреба на правото на вето не’ блокира, во суштина не е така. Во Европската унија е заземен став дека држава кандидат не може да ги почне преговорите доколку има отворени и нерасчистени прашања со некој членка на ЕУ. Донекаде за ова е „виновна“ и Словенија, која речиси една година ја блокираше Хрватска поради познатиот спор со границата во Пиранскиот Залив. На крајот и двете страни прифатија овој спор да се решава пред Меѓународниот арбитражен суд, со тоа што е прифатено словенечкото барање судот да суди според правото и правичноста.

Понатаму, дури и кога почна процесот на ратификација во националните парламенти на одлуката за полноправно членство на Хрватска во ЕУ, Словенија притисна и Загреб прифати решавањето на прашањето со штедните влогови на хрватските граѓани во некогашна Љубљанска банка да се одложи за 15 години. Токму затоа веќе сега треба да ни биде јасно дека во јуни повторно од Брисел ќе ја добиеме горе-долу истата оцена формулирана како – „имате напредок, ама…“

Како што во својата анализа истакнува European Policy Center (познат тинк-танк центар од Брисел) кога станува збор за проширувањето на ЕУ има два аспекта, еден добар и еден, да речеме, помалку добар. Првиот е дека должничката криза која добро го здрма еврото, сепак не ја уби идејата за проширување. Онаа помалку добра е фактот дека проширувањето како процес е забавено и според споменатата анализа сега по Хрватска до крајот на оваа декада нема да има проширување со нови членки. И ако тука се додаде лошото искуство што Брисел го имаше со Бугарија и Романија и проблемите кои се отворија внатре во ЕУ, односно друга политична реалност, тогаш е разбирливо зошто темпото на проширување е забавено, Унијата станува поригорозна кога се во прашања критериумите за членство.

Во регионов регатата кон Брисел ја предводи Црна Гора, зашто Хрватска од 1 јули и официјално ќе биде членка на ЕУ. Тоа е реалноста која можеби за нас е фрустрирачка. Од друга страна, треба еднаш засекогаш да ја надминеме перцепција дека ЕУ ќе не’ храни со пари од бриселските фондови. И утре да станеме членка на ЕУ, напредокот во економијата, инвестициите, стандардот и демократските процеси ќе зависат од нас самите. Зар нашиот сосед Бугарија, па и Грција не се доволен доказ за ова. И што сега, ни останува само одвреме-навреме дома да ја слушаме европската химна, Бетовенова „Ода на радоста“. Велат, музиката помага за ублажување на фрустрацијата…

РАНСПАРЕНТНОСТА НА СКУЛПТОРИТЕ

Не слушнавме кој го платил леењето на „Воинот на коњ“ во најскапата леарница во Европа – авторката на скулптурата или некое министерство

Во минатата колумна навестив дека по онаа „транспарентна“ прес-конференција посветена на „Скопје 2014“ се’ ќе се сведе на политикантски препукувања. И, за жал, тоа се случи. Авторката на споменикот „Воин на коњ“ беше прва која изјави дека не е точно дека таа за овој споменик добила шестотини и кусур илјади евра… додавајќи дека за другите споменици кои ги правела не добила речиси ништо! Притоа, истакна дека спомениците ги работела со љубов, дека нејзините малолетни деца трпеле поради нејзиниот ангажман, а не заборави да истакне дека со проектот „Скопје 2014“ Владата овозможила млади автори пред домашната и светската јавност да покажат што знаат и умеат. И така, според нејзино мислење, и ние добивме еден Аугустинчиќ, Џамоња, Мур…Навистина патетично, зачинето со демагогија. Повеќе

pendarov2000@yahoo.com